Je lag nog in je slaapzak toen de accordeon begon. Ergens tussen de tenten door, waarschijnlijk bij de kantine met het krijtbord voor de deur, klonk die onmiskenbare polkamaat waar je buik automatisch op reageerde. Voor wie als kind of tiener op een Tiroler camping stond in de jaren 80 hoeft dit geen nadere uitleg.
Het geluid dat alles in beweging zette
De zomers van de jaren 80 hadden een eigen soundtrack, net als de manier waarop vakantietijd vroeger werd ingevuld. Niet van de radio thuis, niet van een cassettebandje in de auto, maar live. Een accordeonist in een versleten Lederhose, een vrouw met een dirndl die erbij zong, en soms een drummer die eigenlijk ook kampeerde maar toch maar even zijn sticks had meegenomen. Die combinatie van amateurisme en enthousiasme maakte het zo bijzonder. Het klopte niet helemaal, en juist daarom klopte het helemaal.
Voor een hele generatie Nederlanders is de Tiroler muziek op de camping onlosmakelijk verbonden met vakantieherinneringen. Niet als achtergrondmuziek, maar als het middelpunt van de avond. Als de reden waarom je je mooiste shirt aantrok op een doordeweekse dinsdag.
De route ernaartoe: hoe Nederlanders Oostenrijk ontdekten
Het begon allemaal in de jaren 60. De auto werd betaalbaar, de ANWB-campinggids dikker en de Nederlandse toerist avontuurlijker. Die felgele gids was jarenlang het enige navigatiemiddel richting Tirol, Salzburg of de Steiermark. Je zocht een vinkje voor een zwembad, een vinkje voor animatie, en als je geluk had stond er iets over muziekverstrekking op het programma.
Oostenrijk was de perfecte bestemming: niet te ver, niet te duur, en met berglucht die deed alsof je echt ergens anders was. In de jaren 70 stroomden de Nederlandse caravans er massaal naartoe. Op campings als Innsbruck of langs de Wolfgangsee stonden de Nederlanders zij aan zij met Duitsers en Belgen, maar juist de Nederlanders bleken bijzonder ontvankelijk voor de lokale folklore.
De campinganimator als volksfiguur
Wie organiseerde die avonden eigenlijk? In de meeste gevallen was dat een mix van lokale ondernemers en de campingeigenaar zelf. Op grote campings in Tirol of Beieren werd professioneel ingekocht: een band die de hele zomer langs de campings toerde, van Innsbruck tot aan de Zugspitze. Op kleinere campings was het creatiever. De eigenaar speelde accordeon, zijn neef kon Schuhplattler dansen en zijn vrouw maakte bier met een glimlach.
Een typische Tiroler campingavond begon rond half negen. Kinderen mochten nog even blijven voor de Schuhplattler-demonstratie, want dat klappen op knieën en hakken was spectaculairder dan televisie. Daarna: kinderdisco met een hitje van de zomer, ouders die hen met een gerust hart naar de tent stuurden, en vervolgens de echte avond. Bier, polka, zingen en de zeldzame grootouder die alle teksten al kende.
Lederhosen van de rekwisieten
In het begin was de klederdracht iets van de Oostenrijkers. Nederlanders keken toe, klapten en dronken hun halve liter. Maar ergens in de loop van de jaren 80 kantelde dat. De Lederhose werd souvenir, en daarna vakantie-outfit. Je kocht hem in een winkeltje bij de gondel, droeg hem die avond meteen naar de kantine en voelde je halverwege al of je er altijd in had rondgelopen.
Sommige families namen de Trachten jaar na jaar mee terug. Vader met zijn korte leren broek die rook naar echt leer en bergkruiden, moeder in een dirndl die ze zelf iets had laten innemen. Het was meedoen als een soort ritueel: je stapt in de kleding, je stapt in de sfeer. Dat de dirndl misschien niet helemaal authentiek Tirolees was maar eerder een toeristische versie, deed er helemaal niet toe.
De muziek zelf: wat klonk er precies
Polka was de ruggengraat. Die vrolijke driekwartsbroer van de mars leende zich perfect voor een campingkantine vol mensen die net twee bier ophad. Maar er was meer. De Schuhplattler was theater, niet alleen muziek. Yodelliederen joegen rillingen over je rug, ook al verstond je geen woord Duits. En dan waren er de klassiekers die keer op keer het dak oplichtten.
- Ein Prosit der Gemütlichkeit: onvermijdelijk, elk kwartier terugkerend, nooit minder leuk.
- Rosamunde: de polka waarvan iedereen de melodie kende, zelfs de kampeerders die beweerden geen muziekgevoel te hebben.
- Zillertaler Hochzeitsmarsch: feestelijk, luid en bij voorkeur met de armen om een wildvreemde nek.
Die nummers waren geen willekeurige keuze. Ze waren speciaal voor toeristen geselecteerd: inpakbaar, meezingbaar en universeel genoeg om iemand uit Utrecht hetzelfde te laten voelen als iemand uit München.
Oostenrijkers kijken toe, Nederlanders doen mee
Er is een interessant verschil tussen hoe Oostenrijkse locals en Nederlandse toeristen de campingavonden beleefden. Voor Oostenrijkers was de Tiroler muziek folklore, iets vertrouwds. Voor Nederlanders was het een feestje dat je juist omdát het niet thuis kon, dubbel zo hard vierde. Dat verklaart waarom de Nederlandse toerist zo enthousiast meedeed, soms zelfs enthousiaster dan de lokale bevolking.
Thuis in Zwolle of Eindhoven zou je je nooit zo laten gaan. Maar op een camping in Tirol, tussen vreemden die je nooit meer zou zien? Dan zong je mee, danste je polka en bestelde je nog een ronde. De vakantie gaf toestemming die het gewone leven niet gaf.
Waarom het verdween
In de jaren 90 begon de stille teloorgang. De all-inclusive vakantie trok mensen naar Turkije en Spanje. Satelliet-tv op de camping bood alternatieven. En de Nederlandse toerist werd kieskeuriger, of in ieder geval anders: minder gericht op gedeelde festijnmomenten, meer op eigen comfort en programma.
Het campingorkestje verdween niet in één keer. Het kromp. De banden werden kleiner. De avonden minder frequent. En op een gegeven moment was er alleen nog een versterker met een afspeellijst. De levende accordeon was ingeruild voor een speaker die deed alsof.
Wat er overbleef en het nieuwe nostalgietoerisme
Toch is de traditie nooit helemaal doodgegaan. Er zijn campings in Tirol en Beieren die de Tiroler muziekavond bewust in leven houden, juist omdat er vraag naar is. En die vraag komt steeds vaker van mensen die als kind op die campings stonden en nu zelf kinderen of kleinkinderen meenemen.
Dat heeft iets bijzonders. Mensen die in de jaren 80 als achtjarige de Schuhplattler bekeken, organiseren nu zelf Tiroler avonden op buurtfeesten of verjaardagsparty’s. Ze huren een accordeonist in, ze trekken een dirndl aan en ze herkennen hoe het voelt om iets te delen dat groter is dan jezelf. Vakantierituelen hebben blijkbaar een langere houdbaarheid dan je zou denken.
Tiroler muziek op de camping werkte omdat niemand er omheen kon. Je zat er middenin, letterlijk op een paar meter afstand van de muzikanten, omringd door mensen die je die ochtend nog bij de wasbakken had gezien. Dat maakte meedoen makkelijker dan thuisblijven. De accordeon zorgde voor de rest.